Denk je aan angst voor de tandarts, dan denk je waarschijnlijk aan het beeld van iemand die met knikkende knieën in de wachtkamer van de tandarts zit: bang voor de boor, bang voor de prik. We horen heel vaak over tandartsangst. Maar wist je dat er achter die angst vaak een heel ander gevoel schuilgaat? En dat is een emotie waar we nóg moeilijker over praten: schaamte.
Bij De Lieve Tandarts merken we dat schaamte vaak een grote reden is om de tandarts te mijden – soms nog meer dan de angst voor pijn. En dat is zonde, want het zorgt ervoor dat mensen jarenlang wegblijven en hun gebit onvoldoende wordt verzorgd.
Wat is tandartsschaamte precies?
Als je een tijdje niet bent geweest, kan de drempel om een afspraak te maken superhoog worden. Je bent niet per se bang dat de behandeling pijn doet, maar je bent wel bang voor wat de tandarts zal zeggen of denken.
Je kunt nagaan of je last hebt van schaamte voor de tandarts door na te gaan of je een of meerdere van onderstaande uitspraken herkent:
-
Mijn tanden zijn zo geel, die durf ik echt niet te laten zien.
-
Ik heb vast heel veel gaatjes en dan krijg ik ruzie met of een preek van de tandarts.
-
Mijn adem ruikt vast niet fris, wat als ze achterover slaan?
-
Ik ben al vijf jaar niet geweest, dat is toch stom van mij?
Deze en vergelijkbare gedachten zorgen ervoor dat je je bezoek uitstelt. Soms poets je extra hard vlak voordat je tóch een keer moet, of je gaat simpelweg helemaal niet meer.
De vicieuze cirkel van schaamte
Onderzoekers in de tandheelkunde en psychologie (zoals experts van de universiteit ACTA in Amsterdam) zien hierin een duidelijke vicieuze cirkel ontstaan.
Dit werkt zo:
De schaamte-cirkel:
1. Je schaamt je voor je gebit je stelt de controle uit
Je gebit verslechtert omdat er niks aan gedaan wordt je schaamte wordt nóg groter
e blijft nóg langer weg
Uiteindelijk durven mensen soms pas te bellen als ze echt extreme kiespijn hebben en het niet meer uithouden. Dat is extra naar, want juist als je er vroeg bij bent, is een behandeling vaak veel sneller en simpeler.
Wat zegt de wetenschap over schaamte?
Schaamde is niet zomaar een gevoel. Uit verschillende onderzoeken naar tandartsfobie en het mijden van zorg blijkt dat de angst voor een negatief oordeel (dat iemand je uitlacht, afkeurt of straft met woorden) heel diep zit.
Psychologen die gespecialiseerd zijn in angst en schaamte leggen uit dat schaamte een ‘sociaal’ gevoel is. We willen erbij horen en we willen dat anderen ons netjes en verzorgd vinden. Zodra we het gevoel hebben dat we daarin falen, verstoppen we ons liever. De tandarts dwingt je vervolgens juist letterlijk om met je mond open in het felle licht te gaan liggen. Dat voelt heel kwetsbaar.
Schaamte: absoluut niet nodig
Als er één ding is dat we je willen meegeven, dan is het dit: een tandarts kijkt heel anders naar jouw mond dan jijzelf.
Tandartsen hebben alles al gezien: of je nu scheve tanden hebt, tandsteen, gaatjes of al jaren niet hebt gepoetst; een tandarts schrikt er echt niet van. Voor hen is je gebit iets waar ze samen met jou naar kijken en zo gezond mogelijk houden.
Ben je bang voor een preek op opgeheven vingertje? Gelukkig zijn tandartsen al heel lang mensgericht. Een Lieve Tandarts is er al helemaal niet om je te vertellen wat je allemaal fout hebt gedaan. Het doel is juist om samen te kijken hoe jouw mond weer gezond en fris kan worden en blijven vanaf het punt waar je nú staat. Het verleden telt niet meer. Dit geldt overigens gelukkig voor de meeste tandartsen, niet alleen de tandartsen die voldoen aan ons keurmerk.
Je bent absoluut niet de enige met schaamte voor de tandarts
Duizenden mensen in Nederland lopen met precies hetzelfde rond. Je bent niet raar, vies of uniek. Je bent gewoon een mens.
Stap voor stap over de drempel
Het doorbreken van de cirkel begint met één kleine stap. Je hoeft niet meteen in de stoel te springen. Als je een afspraak maakt bij een praktijk met het keurmerk van De Lieve Tandarts, kun je van tevoren al aangeven dat je het spannend vindt of dat je je schaamt. Dan nemen we extra de tijd, leggen we alles rustig uit en praten we eerst gewoon even. Want een gezonde lach begint niet met een boor, maar met begrip.
Uiteraard zou dit ook moeten gelden voor je eigen tandarts. In de meeste tandartspraktijken wordt er tegenwoordig goed rekening gehouden met je schaamte en je angsten.
Tekst: Jan Henk Nawijn
Bewerking: Maresa Jacobse, creatiefschrijven.net
Laatst bewerkt op: 11 augustus 2026