Iedereen kent het beeld van iemand die met knikkende knieën in de wachtkamer van de tandarts zit. Bang voor de boor, bang voor de prik. We horen heel vaak over tandartsangst. Maar wist je dat er achter die angst vaak een heel ander gevoel schuilgaat? Iets waar we nóg moeilijker over praten: schaamte.
Bij De Lieve Tandarts merken we dat schaamte misschien wel een grotere reden is om de tandarts te mijden dan de angst voor pijn. En dat is zonde, want het zorgt ervoor dat mensen jarenlang wegblijven.
Wat is tandartsschaamte precies?
Als je een tijdje niet bent geweest, kan de drempel om een afspraak te maken superhoog worden. Je bent niet per se bang dat de behandeling pijn doet, maar je bent wel bang voor wat de tandarts zal zeggen of denken.
Herken je een van deze gedachten?
-
“Mijn tanden zijn zo geel, dat durf ik echt niet te laten zien.”
-
“Ik heb vast heel veel gaatjes en dan krijg ik ruzie of preken van de tandarts.”
-
“Mijn adem ruikt vast niet fris, wat als ze achterover slaan?”
-
“Ik ben al vijf jaar niet geweest, dat is toch stom van mij?”
Dit gevoel zorgt ervoor dat je de boel gaat uitstellen. Je poetst misschien extra hard vlak voor je tóch een keer moet, of je belt simpelweg helemaal niet meer.
De vicieuze cirkel van schaamte
Onderzoekers in de tandheelkunde en psychologie (zoals experts van de universiteit ACTA in Amsterdam) zien hierin een duidelijke vicieuze cirkel ontstaan. Een vicieuze cirkel is een situatie waarin het probleem zichzelf steeds erger maakt.
Het werkt zo:
De Schaamte-Cirkel: Je schaamt je voor je gebit Je stelt de controle uit Je gebit verslechtert omdat er niks aan gedaan wordt Je schaamte wordt nóg groter Je blijft nóg langer weg.
Uiteindelijk durven mensen soms pas te bellen als ze écht extreme kiespijn hebben en het niet meer uithouden. Dat is supervervelend, want als je er vroeg bij bent, is een behandeling vaak veel sneller en simpeler.
Wat zegt de wetenschap?
De wetenschap laat zien dat dit echt een groot ding is, het is niet zomaar een gevoel. Uit verschillende onderzoeken naar tandartsfobie en het mijden van zorg blijkt dat de angst voor een negatief oordeel (dus dat iemand je uitlacht, afkeurt of straft met woorden) heel diep zit bij mensen.
Psychologen die gespecialiseerd zijn in angst en schaamte leggen uit dat schaamte een ‘sociaal’ gevoel is. We willen erbij horen en we willen dat anderen ons netjes en verzorgd vinden. Zodra we het gevoel hebben dat we daarin falen, kruipen we het liefst diep weg onder de wol. De tandarts dwingt je letterlijk om met je mond open in het felle licht te gaan liggen. Dat voelt heel kwetsbaar.
Waarom schaamte écht nergens voor nodig is
Als er één ding is dat we je willen meegeven, dan is het dit: een tandarts kijkt heel anders naar jouw mond dan jijzelf.
-
Tandartsen hebben alles al gezien: Of je nu scheve tanden hebt, tandsteen, gaatjes of al jaren niet hebt gepoetst; een tandarts schrikt er echt niet van. Voor hen is een gebit gewoon een puzzel die ze medisch mogen oplossen.
-
Geen opgeheven vingertje: Een Lieve Tandarts is er niet om je te vertellen wat je allemaal fout hebt gedaan. Het doel is juist om samen te kijken hoe we jouw mond weer gezond en fris kunnen maken, vanaf het punt waar je nú staat. Het verleden telt niet meer. Dit geldt trouwens voor de meeste tandartsen, niet alleen de tandartsen die voldoen aan ons keurmerk.
-
Je bent absoluut niet de enige: Duizenden mensen in Nederland lopen met precies ditzelfde geheim rond. Je bent niet raar, vies of uniek. Je bent gewoon een mens.
Stap voor stap over de drempel
Het doorbreken van de cirkel begint met één kleine stap. Je hoeft niet meteen in de stoel te springen. Als je een afspraak maakt bij een praktijk met het keurmerk van De Lieve Tandarts, kun je van tevoren al aangeven dat je het spannend vindt of dat je je schaamt. Dan nemen we extra de tijd, leggen we alles rustig uit en praten we eerst gewoon even. Want een gezonde lach begint niet met een boor, maar met begrip.
Uiteraard zou dit ook moeten gelden voor je eigen tandarts. In de meeste tandartspraktijken wordt er tegenwoordig goed rekening gehouden met je schaamte en je angsten.